Στο εργαστήριό μας παράγουμε χειροποίητο σαπούνι με την "εν ψυχρώ μέθοδο" (cold saponification) με κάποιες μικρές τροποποιήσεις.

Η "εν ψυχρώ μέθοδος" είναι η πλέον φυσική μέθοδος παρασκευής χειροποίητου σαπουνιού και συνίσταται στην ανάμιξη πολύ καλής ποιότητος λαδιών και ποσότητας υδροξειδίου του νατρίου μετρημένου με ακρίβεια. Θα μπορούσαμε να περιγράψουμε την αντίδραση της σαπωνοποίησης με απλούς όρους ως εξής:

Λάδι +  Υδροξείδιο του νατρίου + Θερμότητα = Σαπούνι + Γλυκερίνη

Ο όρος "ψυχρή μέθοδος" δεν είναι απόλυτα ακριβής διότι ένα μικρό ποσό θερμότητος χρειάζεται στην αρχή για να ξεκινήσει η αντίδραση. Οπως επίσης, κάποιo ποσό θερμότητος χρειάζεται, για να τήξουμε τα φυτικά λίπη τα οποία σε θερμοκρασία δωματίου είναι στερεά (π.χ. cocoa butter).

Θερμαίνουμε λοιπόν τα λάδια που πρόκειται να χρησιμοποιήσουμε στους 40-45 ^οC και τα αναμιγνύουμε με το υδροξείδιο του νατρίου. Η ανάδευση είναι σταθερή και διαρκεί, ανάλογα με την σύσταση του μίγματος και την θερμοκρασία, από 40΄ έως 60΄ της ώρας. Η θερμοκρασία των 40-45 ^οC διατηρείται σταθερή χωρίς περαιτέρω θέρμανση λόγω του ότι η αντίδραση της σαπωνοποίησης είναι εξώθερμη και δίνει θερμότητα στο περιβάλλον.

Η γλυκερίνη -φυσικό ενυδατικό- η οποία παράγεται ως υποπροϊόν της αντίδρασης, δεν απομακρύνεται και μένει μέσα στο σαπούνι βελτιώνοντας την ποιότητά του.

Μετά το πέρας της (μερικής) σαπωνοποιήσεως μπορούμε να προσθέσουμε στην σαπουνόμαζα βούτυρο καριτέ (shea butter) για την ενυδάτωση και προστασία του δέρματος, αιθέρια έλαια, για άρωμα, φυτικές χρωστικές ή ορυκτά χρώματα για να χρωματίσουμε το σαπούνι.

Δεν χρησιμοποιούμε χημικά συντηρητικά.

Στην συνέχεια της διαδικασίας, η σαπουνόμαζα μεταφέρεται σε ξύλινα καλούπια για να στερεοποιηθεί και μετά από 3-4 μέρες ακολουθεί το κόψιμο του σαπουνιού σε πλάκες.

Το επόμενο στάδιο είναι η ωρίμανση του σαπουνιού (cure period) κατά την οποία, τα σαπούνια μένουν σε ξηρό μέρος για περίπου 6 - 8 εβδομάδες για να ολοκληρωθεί η σαπωνοποίηση.

Μετά την ωρίμανσή τους, ελέγχουμε τα σαπούνια για ελεύθερο άλκαλι (free alkali), για ολικά λιπαρά (total fatty matter)  και για ασαπωνοποίητα (unsaponifiable). 

Η μοναδική περιβαλλοντολογική επιβάρυνση που δημιουργεί η εν ψυχρώ μέθοδος είναι ελάχιστη και προέρχεται μόνον από την χρησιμοποίηση της θερμότητος. Πλεονεκτήμα επίσης της μεθόδου είναι, η έλλειψη υγρών αποβλήτων.

Βιβλιογραφία
1. Ν.Ε. Αλεξάνδρου - Α.Γ. Βάρβογλη, Οργανική Χημεία, Θεσσαλονίκη 1996
2. Susan Miller Cavitch. "The Soapmaker's Companion", Storey publishing.